POLIETILEN MUMI ISHLAB CHIQARISHDAN OLINADIGAN SUYUQ QO‘SHIMCHA MAHSULOTINING XOSSALARI: GX–MS TARKIBI VA YONILG‘I XUSUSIYATLARINI BAHOLASH
DOI:
https://doi.org/10.66960/jof.3093-8899.00022Kalit so‘zlar:
Polietilen krekingi, GX-MS tahlili, uglevodorod tarkibi, yonilg‘i xususiyatlari, setan soni, past haroratli xususiyatlar, polimer chiqindilari utilizatsiyasi, neft-kimyo xom ashyosiAbstrakt
Yuqori molekulyar og‘irlikdagi polietilenning termik parchalanishi orqali polietilen mumining ishlab chiqarilishining ortishi qo‘shimcha mahsulot sifatida suyuq uglevodorod fraksiyasini hosil qiladi, uning tarkibi va foydalanish potensiali yetarlicha o‘rganilmagan. Ushbu ishda ushbu suyuq fraksiyaning kimyoviy tarkibi va fizik-kimyoviy xususiyatlari uning sanoatda qo‘llanilishini baholash uchun har tomonlama o‘rganildi. Namuna polietilenni termik krekinglash jarayonida olingan va keyinchalik 220 °C gacha atmosfera bosimida haydash orqali fraksiyalangan. Molekulyar tarkib gaz xromatografiyasi-massa spektrometriyasi (GX-MS) yordamida aniqlangan, yonilg‘i bilan bog‘liq xususiyatlar esa tegishli ASTM usullariga muvofiq oktan soni, setan soni va past harorat xususiyatlarini o‘lchash orqali baholangan. GX-MS tahlili shuni ko‘rsatdiki, suyuq fraksiya asosan C8-C26 uglerod soni oralig‘idagi parafinli uglevodorodlardan iborat bo‘lib, asosiy hissasi C10-C16 birikmalaridan kelib chiqadi. Chiziqli alkanlar dominant komponentlar sifatida aniqlandi, ularga oz miqdordagi tarmoqlangan alkanlar va polietilen zanjirining uzilishi paytida hosil bo‘lgan oz miqdordagi olefinlar hamroh bo‘ldi. Olingan uglevodorod taqsimoti o‘rganilayotgan mahsulot odatda kerosin-dizel turidagi yonilg‘ilar bilan bog‘liq bo‘lgan o‘rta distillyat diapazoniga tegishli ekanligini ko‘rsatadi. Yonilg‘i xususiyatlarini tahlil qilish shuni ko‘rsatdiki, suyuqlik taxminan 42 setan sonini ko‘rsatadi, bu uning siqishli yonuv dvigatellari uchun qulay yonish xususiyatlarini tasdiqlaydi. Past haroratli o‘lchovlar −16 °C hiralanish haroratini va −27 °C qotish haroratlarini ko‘rsatdi, bu parafinga boy uglevodorod aralashmalari uchun odatiy holdir.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘rganilgan suyuq fraksiyani to‘g‘ridan-to‘g‘ri standart tijorat yonilg‘isi sifatida tasniflash mumkin emas, lekin tegishli yangilash va tozalashdan so‘ng kerosin va dizel yonilg‘ilari uchun istiqbolli aralashtirish komponenti bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Yonilg‘i qo‘llanilishidan tashqari, sanoat erituvchisi sifatida foydalanish, keyingi krekinglash yoki piroliz jarayonlari uchun xom ashyo, parafin ishlab chiqarish uchun xom ashyo, sirt faol moddalar va sintetik moylash materiallari uchun prekursor va sanoat reaktorlari uchun potentsial issiqlik uzatish suyuqligi kabi bir qancha muqobil foydalanish yo‘llari aniqlandi. Topilmalar polietilen krekingi suyuqliklarining qimmatli ikkilamchi uglevodorod resurslari sifatidagi salohiyatini ta’kidlaydi va polimerdan olingan uglevodorod oqimlari uchun yanada samarali va aylanma foydalanish strategiyalarini ishlab chiqishga hissa qo‘shadi.
Havolalar
Geyer, R., Jambeck, J. R., & Law, K. L. (2017). Production, use, and fate of all plastics ever made. Science advances, 3(7), e1700782. https://doi.org/10.1126/sciadv.1700782 DOI: https://doi.org/10.1126/sciadv.1700782
Al-Salem, S.M., Lettieri, P. and Baeyens, J. (2009) Recycling and Recovery Routes of Plastic Solid Waste (PSW): A Review. Waste Management, 29, pp. 2625-2643. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2009.06.004 DOI: https://doi.org/10.1016/j.wasman.2009.06.004
Aguado, J., Serrano, D.P., Miguel, G.S., Escola, J.M. and Rodriguez, J.M. (2007) Catalytic activity of zeolitic and mesostructured catalysts in the cracking of pure and waste polyolefins. Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, 78, pp. 153-161. doi:10.1016/j.jaap.2006.06.004 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaap.2006.06.004
Achyut K. Panda, R.K. Singh, D.K. Mishra, Thermolysis of waste plastics to liquid fuel: A suitable method for plastic waste management and manufacture of value added products—A world prospective, Renewable and Sustainable Energy Reviews, Volume 14, Issue 1, 2010, pp. 233-248, https://doi.org/10.1016/j.rser.2009.07.005. DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2009.07.005
Lopez, G., Artetxe, M., Amutio, M., Bilbao, J. and Olazar, M. (2017) Thermochemical Routes for the Valorization of Waste Polyolefinic Plastics to Produce Fuels and Chemicals: A Review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 73, 346-368. https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.01.142 DOI: https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.01.142
Walter Kaminsky, Ignacio-Javier Nuñez Zorriqueta, Catalytical and thermal pyrolysis of polyolefins, Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, Volume 79, Issues 1–2, 2007, pp. 368-374, https://doi.org/10.1016/j.jaap.2006.11.005. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jaap.2006.11.005
Scheirs, J., & Kaminsky, W. (2006). Feedstock Recycling and Pyrolysis of Waste Plastics. Wiley. https://doi.org/10.1002/0470021543 DOI: https://doi.org/10.1002/0470021543
P. T. Williams and E. A. Williams, “Fluidised Bed Pyrolysis of Low Density Polyethylene to Produce Petrochemical Feedstock,” Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, Vol. 51, No. 1-2, 1999, pp. 107-126. DOI: https://doi.org/10.1016/S0165-2370(99)00011-X
A.V. Bridgwater, Review of fast pyrolysis of biomass and product upgrading, Biomass and Bioenergy, Volume 38, 2012, pp. 68-94, https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2011.01.048. DOI: https://doi.org/10.1016/j.biombioe.2011.01.048
Speight, J. G. (2014). The Chemistry and Technology of Petroleum (5th ed.). CRC Press. https://doi.org/10.1201/b16559 DOI: https://doi.org/10.1201/b16559
Knothe, G., Krahl, J., & Van Gerpen, J. (2015). The Biodiesel Handbook. AOCS Press. https://doi.org/10.1016/C2012-0-06784-0
Jan Beens, Udo A.Th Brinkman, The role of gas chromatography in compositional analyses in the petroleum industry, TrAC Trends in Analytical Chemistry, Volume 19, Issue 4, 2000, pp. 260-275, https://doi.org/10.1016/S0165-9936(99)00205-8. DOI: https://doi.org/10.1016/S0165-9936(99)00205-8
Poole, C. F. (2012). Gas Chromatography. Elsevier. https://doi.org/10.1016/C2010-0-66028-8
Miandad, R., Barakat, M.A., Aburiazaiza, A.S., Rehan, M. and Nizami, A.S. (2016) Catalytic Pyrolysis of Plastic Waste: A Review. Process Safety and Environmental Protection, 102, pp. 822-838. https://doi.org/10.1016/j.psep.2016.06.022 DOI: https://doi.org/10.1016/j.psep.2016.06.022
D.P Serrano, J Aguado, J.M Escola, E Garagorri, Conversion of low density polyethylene into petrochemical feedstocks using a continuous screw kiln reactor, Journal of Analytical and Applied Pyrolysis, Volumes 58–59, 2001, pp. 789-801, https://doi.org/10.1016/S0165-2370(00)00153-4. DOI: https://doi.org/10.1016/S0165-2370(00)00153-4
Achilias, D. S., Roupakias, C., Megalokonomos, P., Lappas, A. A., & Antonakou, E. V. (2007). Chemical recycling of plastic wastes made from polyethylene (LDPE and HDPE) and polypropylene (PP). Journal of hazardous materials, 149(3), pp. 536–542. https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2007.06.076 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jhazmat.2007.06.076
Nicholas A. Rorrer, Scott Nicholson, Alberta Carpenter, Mary J. Biddy, Nicholas J. Grundl, Gregg T. Beckham, Combining Reclaimed PET with Bio-based Monomers Enables Plastics Upcycling, Joule, Volume 3, Issue 4, 2019, pp. 1006-1027. https://doi.org/10.1016/j.joule.2019.01.018. DOI: https://doi.org/10.1016/j.joule.2019.01.018
Al-Salem, S.M. (2019) Thermal Pyrolysis of High Density Polyethylene (HDPE) in a Novel Fixed Bed Reactor System for the Production of High Value Gasoline Range Hydrocarbons (HC). Process Safety and Environmental Protection, 127, pp. 171-179. https://doi.org/10.1016/j.psep.2019.05.008 DOI: https://doi.org/10.1016/j.psep.2019.05.008
Arena, U. and Mastellone, M.L., (2006) Fluidized bed pyrolysis of plastic wastes. In: Scheirs, J. and Kaminsky, W., Eds., Feedstock Recycling and Pyrolysis of Plastic Wastes: Converting Waste Plastics into Diesel and Other Fuels, John Wiley & Sons, Chichester. doi:10.1002/0470021543.ch16 DOI: https://doi.org/10.1002/0470021543.ch16
Dogu, O., Pelucchi, M., Van de Vijver, R., et al. (2021). "The chemistry of chemical recycling of solid plastic waste via pyrolysis and gasification: State-of-the-art, challenges, and future directions. Progress in Energy and Combustion Science, 84, 100901, DOI: 10.1016/j.pecs.2020.100901. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pecs.2020.100901
Yuklab olishlar
Nashr qilingan
Son
Bo'lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi © 2026 Eldor Mashayev, Akhmadali Khudoyberdiyev , Iroda Talipova, Dianna Lukasheva, Elena Mezentseva, Khusain Urakov, Mohinur Pardaeva

Ushbu asar Creative Commons Atribut 4.0 Xalqaro Litsenziyasi ostida litsenziyalangan.
Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro litsenziyasi asosida litsenziyalangan.

